Een nieuwe migratiecrisis – Steekt de EU haar kop in het Sahelzand?

Geschreven door

Geplaatst op 08-01-2019

Eind oktober bracht minister Blok van Buitenlandse Zaken een bezoek aan Niger om intensievere politieke en economische samenwerking te bewerkstelligen. Niger behoort met een Bruto Binnenlands Product van 8,1 miljard Amerikaanse dollar (zo’n 7,1 miljard euro) tot de armste landen van het Afrikaanse continent. Stabilisatie in Niger en andere landen binnen de Sahel-regio is van belang voor Europa. Niet alleen als economische handelspartner, maar ook bij het voorkomen van een nieuwe migratiecrisis.

De migratiecrisis van 2015 ligt Europa nog vers in het geheugen. In de gehele Europese Unie kwamen meer dan een miljoen officiële asielaanvragen van migranten binnen, waar het werkelijke aantal migranten naar alle waarschijnlijkheid een stuk hoger ligt. Deze migratiecrisis bracht veel discussie teweeg en zette de belangen van de verschillende EU-leden op scherp. Tot op de dag van vandaag is er veel onenigheid over de migratieaanpak van verschillende landen, zoals mede-reporter Kjell Winkens uitvoerig beschreef in zijn artikel “Schaffen wir das? EU-leiders komen bijeen op mini-migratietop”. Ook op dit moment is er verdeeldheid binnen de EU over het ‘Marrakech-pact’. Een eenduidige aanpak van het migratieprobleem, waar ieder EU-lid volledig achter staat, is nog niet aan de orde. En toch moet er ook al gekeken worden naar het voorkomen van een toekomstig migratieprobleem.

De Sahel-regio

Een regio waaruit mogelijk een nieuw migratieprobleem ontstaat is de Sahel-regio. Deze regio strekt zich uit van Oost- tot West-Afrika en wordt veelal gezien als ‘overgangsregio’ tussen de Sahara ten noorden van de regio en het tropische gebied ten zuiden. De systematische migratiestroom vanuit dit gebied richting Europa heeft te maken met de traditionele factoren zoals armoede, ongelijkheid en werkloosheid. In de toekomst kan het aantal migranten vanuit dit gebied echter fors toenemen. Dit is afhankelijk van een drietal factoren. Allereerst zijn er meerdere terroristische organisaties aanwezig in de regio, waaronder Boko Haram en Al-Qaeda in de Islamitische Mahreb. Daarnaast moet de Sahel-regio de gevolgen van klimaatverandering onder ogen zien. Hoewel verwoestijning van het savannelandschap van oorsprong al een groot milieuprobleem binnen deze regio is, kan de huidige klimaatcrisis als katalysator fungeren voor de verwoestijning van deze regio. Naast terrorisme en het klimaatprobleem, vormt de toekomstige bevolkingsgroei een andere factor die leidt tot migratie. De extreme bevolkingsgroei van de komende decennia omvat het hele continent, niet alleen de Sahel-regio, en levert daarmee de grootste bijdrage aan een toekomstige migratiestroom richting Europa. Recente voorspellingen laten zien dat het continent rond het jaar 2100 namelijk zo’n 4,2 miljard inwoners zal tellen.

Wat doen Nederland en de EU op dit moment?

Om te anticiperen op een mogelijk nieuw migratieprobleem zijn er voor Europa twee opties: 1) strengere grensbewaking in Zuid-Europa en het probleem aanpakken rond het Middellandse Zeegebied, waarbij samenwerking met Noord-Afrikaanse landen als Marokko en Egypte van groot belang is en 2) het probleem aanpakken daar waar de kern zit. De migratieproblematiek van 2015 heeft Europa maar weer eens laten zien hoe moeilijk de besluitvorming is wanneer het gaat om vraagstukken waarbij de belangen en opvattingen van Europese landen zo uiteen lopen. Zeker wanneer het gaat om de eigen grenzen, blijft eenduidige besluitvorming een lastig proces. Het probleem al in de regio zelf aanpakken lijkt beter uitvoerbaar en het spreekwoordelijke ‘beter voorkomen dan genezen’ is hierbij duidelijk van toepassing.

De Europese Unie werkt nauw samen met G5 Sahel landen (G5S), waar Burkina Faso, Mali, Mauritanië, Niger en Tsjaad deel van uitmaken. De EU biedt steun aan deze vijf landen op drie verschillende gebieden.

  1. Politiek partnerschap. De EU is een sterke partner van de G5S en houdt op reguliere basis gesprekken met de landen om samenwerking te verbeteren op het gebied van beleid in onstabiele regio’s en het verhogen van de veiligheid, waaronder de aanpak van terrorisme en illegale handel vallen. Daarnaast is de EU sterk betrokken bij het vredesproces in Mali.
  2. De EU verleent met 8 miljard euro verdeeld over 6 jaar de meeste ontwikkelingshulp in de regio. Daarnaast is de EU lid en ondersteuner van de Sahel Alliantie, waarbij ontwikkelingshulp sneller en efficiënter wordt verleend door middel van gezamenlijke acties.
  3. Ondersteuning van veiligheid en stabiliteit. De EU heeft reeds 100 miljoen euro vrijgemaakt om een organisatie in het leven te roepen die zich richt op het verbeteren van regionale veiligheid en de aanpak van terrorisme en criminele organisaties in het gebied. Daarnaast voert de EU zelf (trainings)missies uit in Mali en Niger. Met een bedrag van 400 miljoen euro ondersteunt de EU programma’s voor het verhogen van ontwikkeling en stabiliteit in de regio.

Naast een algemeen beleid dat zich richt op de veiligheid en stabilisatie van de Sahel-regio, voert de EU ook een beleid afhankelijk van de omstandigheden van een land uit. Gespecificeerd per land trekt de EU 3,65 miljard euro in de volgende verdeling (2014-2020):

 

De EU biedt dus de nodige financiële steun aan de bovenstaande vijf landen. Daarnaast voert Nederland zelf ook een beleid gericht op de ontwikkeling van de Sahel-regio. Het Nederlandse kabinet trekt de komende tijd 40 miljoen euro uit om het Nederlandse diplomatieke netwerk uit te breiden. Het openen van een nieuw ambassadekantoor in Niger is hiermee de eerste in een reeks van uitbreidingen. Doelen die het kabinet hiermee wil bereiken, zijn de verbetering van stabiliteit en conflictpreventie in de Sahel, de aanpak van terrorisme en armoedebestrijding. Verder liggen de aanpak van irreguliere migratie en het verbeteren van de opvang van vluchtelingen in het verlengde van deze doelen. De aanwezigheid van grensteams in Niger is van groot belang voor de rest van de Sahel-regio, aangezien Niger uitgestrekte grenzen heeft met een groot aantal buurlanden.

Tot slot

Na de vluchtelingencrisis van 2015 krijgt Europa mogelijk dus te maken met een nieuwe stroom migranten, ditmaal vooral afkomstig uit de Sahel-regio. Hoewel het kabinet de afgelopen jaren flink het mes heeft gezet in de begroting van Ontwikkelingssamenwerking, ligt het jaarlijkse bedrag nog steeds tussen de 2 en 3 miljard euro per jaar. Of dit genoeg is om het hoofd te kunnen bieden aan de nieuwe uitdagingen van de regio, zal de komende jaren duidelijk worden. Vooralsnog ligt de focus vooral op het migratiebeleid binnen Europa, maar laten we alsjeblieft niet ons hoofd in het Sahelzand steken en oog houden voor toekomstige uitdagingen.

 

  1. European External Action Service (2018): https://eeas.europa.eu/csdp-missions-operations/eucap-sahel-mali/46674/european-unions-partnership-g5-sahel-countries_en
  2. Afbeelding: Flickr

Steven Maas

Europa staat continu voor uitdagingen binnen haar eigen grenzen, maar ook daarbuiten. Als reporter voor WEurope kijk ik naar het buitenlandse beleid van de EU, hoe de EU zich als macht in het geopolitieke speelveld positioneert en hoe Nederland daarbij als koploper of juist als achterloper fungeert. Afgestudeerd in Internationaal Management heeft buitenlands beleid, specifiek het Afrikaanse continent, mij altijd gefascineerd. Vanuit mijn artikelen probeer ik een objectief beeld te schetsen van het beleid van de EU ten opzichte van buitenlandse problematiek en vraagstukken.