Twee jaar Turkijedeal

Geschreven door

Geplaatst op 17-09-2018

De beelden die de zomer van 2015 samenvatten zijn die van de gammele boten, vol asielzoekers, die de Middellandse Zee overstaken. Of die van de rijen mensen die, vaak met hun laatste bezittingen, te voet over de Balkan trokken. Die zomer markeerde namelijk het hoogtepunt van de Syrische vluchtelingencrisis. Honderdduizenden Syrische asielzoekers ontvluchtten de burgeroorlog in het land en probeerden via allerlei wegen een veilig heenkomen in Europa te zoeken. Sommigen via zee, waarbij velen nooit aankwamen, anderen via land, zoals via de ‘Balkan-route’.

De vluchtelingenkwestie zette de politieke spanningen binnen de Europese Unie ook op scherp. De asielsystemen van veel lidstaten waren niet berekend op de grote aantallen asielzoekers en de Europese staten konden (en kunnen) het maar moeilijk eens worden over het al dan niet verdelen of buitenhouden van immigranten. In maart 2016 werd daarom een compromis bereikt tussen de Europese lidstaten en Turkije, een belangrijk doorvoerland voor Syrische asielzoekers: in ruil voor miljardensteun en een hervatting van gesprekken over een mogelijk Turks EU-lidmaatschap, zou Turkije miljoenen asielzoekers opnemen. Voor elke migrant die naar Turkije teruggestuurd zou worden, zou de EU later één vluchteling opnemen.

Dat was tenminste het plan in 2015. De afgelopen jaren is de Turkijedeal vaak bekritiseerd. Zo is bijvoorbeeld de mensenrechtensituatie in Turkije niet altijd op hetzelfde niveau als dat van de Europese lidstaten. Een van de grootste kritiekpunten is echter het feit dat veel Europese landen er niet op zitten te wachten om vluchtelingen op te nemen. Zo zijn er de afgelopen jaren maar ongeveer vijftienduizend vluchtelingen overgeplaatst uit Turkije. Dat zijn er minder dan de tweeënzeventigduizend mensen (maximum) die oorspronkelijk in de deal waren afgesproken en slechts een fractie van de 3,6 miljoen vluchtelingen die zich op het moment in Turkije bevinden.

 

Hoe werkt herverdelen?

Vanuit de EU zijn er relatief vrijblijvende afspraken gemaakt over de herverdeling van vluchtelingen. Ieder land kan beslissen hoeveel, en welke, mensen zij willen opnemen. De ‘kandidaten’ om herverdeeld te worden, worden door de VN-vluchtelingenorganisatie, de UNHCR, aangewezen. Zij kiezen vaak mensen die, zelfs in landen als Turkije alsnog kwetsbaar zijn. Bij de herverdeling van vluchtelingen mogen de opvanglanden echter zelf extra eisen stellen. Zo bleek uit het onderzoek van de Volkskrant dat Nederland één op de vijf vluchtelingen uit Turkije alsnog niet opneemt, omdat zij bijvoorbeeld een té conservatief of extremistisch gedachtegoed hebben.

Overigens doet Nederland het, in verhouding met andere lidstaten, niet slecht wat betreft het opnemen van vluchtelingen. In absolute aantallen heeft alleen Duitsland er meer overgenomen van Turkije. Hoewel Duitsland ook veel meer vluchtelingen heeft opgenomen tijdens de crisis zelf. Aan de andere kant zijn er ook landen die tot nu toe weigeren om meer vluchtelingen toe te laten. Zo werd tijdens de EU-migratietop eerder dit jaar al duidelijk dat bijvoorbeeld Polen en Hongarije niet zitten te wachten op een herverdeling van vluchtelingen. Daarnaast zijn anti-immigratiepartijen ook invloedrijk in landen als Denemarken, die bijvoorbeeld ook nog geen vluchtelingen via de Turkijedeal hebben overgenomen.

 

Noord-Afrikadeals

Hoewel slechts weinig vluchtelingen worden overgeplaatst vanuit Turkije, wordt de Turkijedeal door veel landen, waaronder Nederland, als een succes gezien. De stroom illegale migranten uit Syrië is namelijk flink afgenomen sinds de deal in werking trad. Toch blijft het belangrijk om de uitvoering van de deal, waaronder de herverdeling van vluchtelingen, in de gaten te houden. Vergelijkbare afspraken worden namelijk voorgesteld met Noord-Afrikaanse landen, om bootmigranten uit Sub-Sahara Afrika tegen te houden. De Turkijedeal, en de kritiekpunten daarop, kunnen daarom gebruikt worden om in te schatten hoe succesvol dergelijke afspraken gaan worden.

 

Afbeelding: Wikimedia Commons

Kjell Winkens

Dat migratie een gevoelig onderwerp is zal de afgelopen jaren maar weinig mensen zijn ontgaan. Bij recente verkiezingen in binnen- en buitenland werd dit ook weer eens benadrukt. Maar hoe gaan we in Nederland eigenlijk om met ‘nieuwe Nederlanders’, of ‘nieuwe Europeanen’? Welke issues spelen er onder mensen die hier komen wonen, werken, of studeren? En welke lessen kunnen we leren van andere Europese landen? Ik ben Kjell, en als WEurope reporter wil ik op deze, en andere vragen een antwoord gaan vinden.