CETA, een jaar na dato

Geschreven door

Geplaatst op 13-11-2018

‘CETA is, and I dare to say that, the best trade agreement the EU has ever negotiated. It will benefit consumers, workers and entrepreneurs across Europe and in Canada’. Dit zijn de veelbelovende woorden die Europees handelscommissaris Cecilia Malmström uitsprak over CETA, in Nederland ook wel bekend als de Brede Economische en Handelsovereenkomst tussen de EU en Canada. Het akkoord trad vorig jaar op 21 september 2017 gedeeltelijk in werking, maar zal pas volledig in werking gesteld worden zodra alle EU-parlementen het akkoord hebben geratificeerd.

Er werd – en er wordt nu nog steeds – flink gespeculeerd over de voor- en nadelen van het verdrag. Zo zagen sommigen als de blauwdruk van TTIP, het omstreden handelsverdrag tussen de EU en de VS waarover rond dezelfde tijd werd onderhandeld. Maar hoe zat het ook alweer met CETA? Wat zou het ons, zowel Europeanen als Nederlanders, opleveren? En hoe staat het nu eigenlijk een jaar later met het verdrag?

CETA en haar nieuwe stijl

CETA werd gekarakteriseerd door een alomvattende ‘nieuwe stijl’. Waar het in oude generatie handelsverdragen hoofdzakelijk ging over het terugdringen van importtarieven, ging dit bilaterale handelsakkoord nog een stapje verder. Het zou namelijk de facto een interne markt creëren die volgens dezelfde regels werkt. Zo werd er na de gedeeltelijke inwerkingtreding van het akkoord 98 procent van de tarieven afgeschaft, waarmee ook direct een jaarlijkse kostprijs van 400 miljoen verdween. Er werd voorspeld dat de handel tussen de EU en Canada zou groeien met 25 miljard euro per jaar, meer werkgelegenheid zou worden gecreëerd en dat de algehele Europese welvaart zou stijgen. De regels en standaarden van CETA zouden dienen als voorbeeld voor de rest van de wereld. Door het aantreden van Donald Trump in 2016 en zijn ‘America First’-beleid maakte de EU zich sterk om haar invloed op de wereldwijde handelsagenda te versterken. Met CETA zou de EU de wereld laten zien dat het een vooruitstrevende en betrouwbare handelspartner is. En dat toonbeeld wierp zijn vruchten af: kort na de inwerkingtreding van het verdrag gaven Japan, Australië en Nieuw-Zeeland aan een handelsverdrag met Europa te willen.

Wat zou CETA voor Nederland betekenen? De Nederlandse regering berekende dat het nieuwe handelsakkoord jaarlijks 600 miljoen tot 1,2 miljard euro zou bijdragen aan de Nederlandse economie. Zo kunnen Nederlandse producenten van bijvoorbeeld machines en elektrische apparatuur, kaas, siergewassen en fietsen goedkoper en makkelijker naar Canada exporteren. De Canadese invoerheffingen op racefietsen werden afgeschaft en daarnaast zou er dubbel zoveel kaas naar Canada kunnen worden geëxporteerd. Goudse en Edammer kaas zijn producten die, vanwege hun herkomst, een speciale kwaliteit hebben. Door de bescherming van geografische aanduidingen vast te leggen in CETA, kunnen Canadese producenten deze producten niet op de markt zetten tenzij de producten daadwerkelijk uit bijvoorbeeld Gouda komen.

Weerstand

Echter waren er ook tegenstanders van het handelsverdrag. Het verdrag zou namelijk bedrijven en investeringen boven mens en milieu verkiezen, omdat het bijvoorbeeld geen afdwingbare afspraken over werknemersrechten en milieunormen bevat. Omdat het verdrag geen bindende regels bevat op bijvoorbeeld het gebied van milieu, zouden afspraken die niet worden nagekomen niet daadwerkelijk bestraft kunnen worden. Daarentegen werden er wel bindende afspraken opgesteld op het gebied van investeringen. Wat vooral weerstand opriep, was de ISDS (Investor State Dispute Settlement). Dit arbitragesysteem zou dienen als een alternatief rechtssysteem waarmee ondernemingen een regering kunnen aanklagen – buiten de nationale rechter om – om zo hun langetermijninvesteringen veilig te kunnen stellen. Er werd gevreesd dat dit systeem de democratie zou ondermijnen omdat het de vrijheid van overheden om nieuwe wet- en regelgeving aan te nemen zou aantasten.

In 2015 werd door het Europese burgerinitiatief Stop TTIP & CETA ruim 3,2 miljoen Europese handtekeningen opgehaald, waarvan 111.000 Nederlandse handtekeningen. De Europese Commissie besloot hierop om ISDS te vervangen door een nieuw systeem, genaamd ICS (Investment Court System). Dit systeem zou ‘eerlijkere en transparantere’ investeringsbescherming bieden en alleen gebruikt kunnen worden in gevallen waarin bedrijven echt onrechtmatig zijn behandeld, zoals bij onteigening.

En jaar na de gedeeltelijke inwerkingtreding van CETA

Afgelopen september, tijdens de viering van het eenjarig bestaan van het handelsakkoord, kondigde Eurocommissaris Malmström aan dat de eerste handelsresultaten positief blijken te zijn. Hoewel het nog te vroeg is om definitieve conclusies te trekken, blijkt uit de meest recente statistieken van oktober 2017 tot juni 2018 dat de uitvoer op jaarbasis met 7 procent is toegenomen. Zo is de uitvoer van machines, toestellen en mechanische werktuigen met meer dan 8 procent gestegen; farmaceutische producten met 10 procent; meubels  met 10 procent en kleding met 11 procent.

Maar wanneer zal het verdrag nu eigenlijk in zijn geheel in werking treden? Dit zal gebeuren wanneer alle EU-parlementen tot ratificatie zijn overgegaan. De afspraken over investeringsbescherming en de beslechting van geschillen tussen investeerders en overheden zijn bijvoorbeeld nog niet van kracht. Deze afspraken treden pas in werking zodra het Europees Gerechtshof heeft bepaald dat CETA (specifiek dus het arbitragesysteem ICS) niet in strijd is met andere Europese verdragen en Europees recht. De uitspraak over deze zaak, die aangespannen is door België, wordt begin 2019 gedaan.

Afbeelding: Wikimedia Commons

Claudia van Oortmerssen

Wat doet de Europese Unie nu eigenlijk buiten haar Europese grenzen voor Europa? En wat betekent dat nu eigenlijk direct, en indirect, voor Nederland? Als reporter voor WEurope schrijf ik artikelen over het buitenlands beleid van de EU. Niet alleen zal ik in de verschillende handelsverdragen en strategische partnerschappen duiken, ik zal ook onderzoeken wat de EU doet op sociaal en cultureel vlak. Als European Studies-alumnus met een bovengemiddelde interesse in internationale ontwikkelingen, ga ik jullie graag vanuit mijn achtergrondartikelen informeren en enthousiasmeren over de EU en haar invloed op de wereld.